De Oude Den op het Mantingerzand
In het stille, weidse stuifzandlandschap van Drenthe staat een markante getuige van de tijd: een geregistreerde grove den met een ongekende geschiedenis, geworteld in mystiek en grilligheid.
Een levend monument uit 1840
Deze bijzondere grove den dateert vermoedelijk uit de periode 1840-1850. Al meer dan anderhalve eeuw tart de boom wind, droogte en zandverschuivingen. Met een indrukwekkende stamomtrek van maar liefst 254 cm in 2026 toont hij de pure kracht en taaiheid van de natuur in het Mantingerzand.
Grillig, rommelig en vol karakter
Wat direct opvalt bij het vastleggen van deze boom, is zijn ongepolijste silhouet. Geen strakke lijnen of symmetrie, maar een rommelige kroon, verwrongen takken en een diepe schors vol barsten. Het vangen van deze grillige sfeer brengt een voelbare mystiek met zich mee die blijft fascineren.
De stilte van verwondering
Wie oog in oog staat met de oude den op het Mantingerzand ervaart een diepe rust. Het doel van dit portret in woord en beeld is om diezelfde verwondering over te brengen: respect voor een oeroude overlever die het landschap voor altijd tekent.
Dit is een Grove den (Latijnse naam: Pinus sylvestris).
Honderd jaar geleden stond deze schitterende ''vliegden'' al in een tijdschrift als ''De Oude Den'' en in sommige publicaties wordt dit exemplaar de oudste van de soort in Nederland genoemd.
De boom is te vinden in het Mantingerzand, een gebied met een dik zandpakket dat nooit is ontgonnen. Mantingerzand is vooral bekend als reservaat van Jeneverbessen en is in 1920 door Natuurmonumenten gekocht.
Het gebied rond de ‘Oude Den’ heeft flinke hoogteverschillen. Zand is hier weg gestoven en heeft diepe dalen en duintjes achter gelaten. De fraaie eiken in dit bos staan misschien al eeuwen bovenop deze stuifzandrug.
De lastige omstandigheden blijken uit de grillige groeiwijze van de den. In het verleden zijn er takken uitgewaaid waarna een zijtak verder groeide naar het licht. Daarna komen er door die haakse nieuwe takken grote draaikrachten (torsiekrachten) en schuifspanningen op de armen. Dit laatste (schuifspanningen) geeft lengtescheuren die de boom probeert te herstellen. Dit alles levert een schilderachtige boom op. De takken zitten nog vol naalden zodat de conditie redelijk genoemd kan worden, hoewel omwonenden menen dat de boom minder aan het worden is.
Hier en daar zijn forse dode takken zichtbaar in de kroon en de terreinbeheerder laat die zo te zien gewoon zitten. Dat maakt de boom wat rommelig maar laat tevens het karakter van deze stokoude den zien.
